از صحابه امت اسلام را از كليت آيه شريفه ، استثنا نكرد ، و نگفت آخر ما معصوم هستيم ، و يا رسول خدا ( ص ) بشارت داده و پيشگويى كرده كه امت اسلام با هم جنگ نمىكنند ، و يا اجتهاد من اين است كه امت اسلام نبايد اختلاف كنند ، و يا خدا و رسول امت اسلام را استثنا كرده‌اند ، پس مساله اختلاف امتها امرى است اجتناب ناپذير آزمايشى است كه بايد پيش بيايد ، تا سيه روى شود آنكه در او غش باشد . مترجم : در اين مساله ، بيش از اين طول دادن با وضع اين كتاب مناسب نيست . و در اصول كافى از ابى بصير روايت آورده كه گفت : از امام صادق ع شنيدم كه مىفرمود : خداى عز و جل همواره ، عالم به ذات خود بود ، در حالى كه هيچ معلومى نبود ، و همواره قادر به ذات خود بود ، در حالى كه مقدورى نبود ، عرضه داشتم : فدايت شوم پس بايد همواره متكلم هم باشد ؟ فرمود : نه ، كلام امرى حادث است ، خداى عز و جل بود در حالى كه متكلم نبود ( چون كسى نبود تا با او تكلم كند ) ، و سپس كلام را ايجاد كرد « 1 » . و در احتجاج از صفوان بن يحيى روايت آورده كه گفت : ابو قره محدث در ضمن سؤالاتش از حضرت رضا ع ، عرضه داشت : فدايت شوم ، پس بفرمائيد كه سخن گفتن خدا با موسى چگونه بود ؟ فرمود : خدا بهتر مىداند كه با چه زبانى با او سخن گفت ، با سريانى يا عبرانى ؟ ابو قره دست برد و زبان خود را گرفته ، عرضه داشت : منظورم اين زبان است ، ( يعنى سؤالم از اين است كه مگر خدا هم زبانى گوشتى دارد ) حضرت رضا فرمود : سبحان اللَّه ، خدا از آنچه كه تو مىگويى منزه است ، و معاذ اللَّه از اين كه خدا شبيه به خلق خود شود ، و يا مثل خلقش تكلم كند ، ولى خداى سبحان همانطور كه « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » هيچ چيز شبيه او نيست ، همچنين هيچ متكلمى هم شبيه او نيست ، عرض كرد ، توضيح دهيد ، فرمود : سخن گفتن خالق با مخلوق خود مانند سخن گفتن مخلوقى با مخلوق ديگر نيست ، يعنى از راه قطعه قطعه كردن صدا به وسيله دهان و زبان نيست ، بلكه تنها به اين است كه سخن را ايجاد كند ، همانطور كه هر موجودى را با فرمان « كن » ايجاد مىكند و فرمان او همان مشيت او است ، گفتگويى كه با موسى كرد يعنى اوامر و نواهى او به موسى ، از همين باب بود ، نه اينكه چون ما به وسيله تردد نفس و قطعه قطعه كردن آن باشد ( تا آخر حديث ) . « 2 » و در نهج البلاغه خطبه اى از امير المؤمنين ع آورده كه در آن فرموده : خداى

--> ( 1 ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 107 كتاب التوحيد باب صفات الذات ( 2 ) احتجاج ، ج 2 ، ص 184